Ελύτης, Οδυσσέας

Ο Οδυσσέας Ελύτης (πραγματικό όνομα: Οδυσσέας Αλεπουδέλης) (Ηράκλειο Κρήτης, 2 Νοεμβρίου 1911 – Αθήνα, 18 Μαρτίου 1996), ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, μέλος της λογοτεχνικής γενιάς του ’30. Βραβεύτηκε το 1960 με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, ο δεύτερος και τελευταίος μέχρι σήμερα Έλληνας που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Γνωστότερα ποιητικά του έργα είναι τα Άξιον Εστί, ο Ήλιος ο πρώτος και οι Προσανατολισμοί. Διαμόρφωσε ένα προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και θεωρείται ένας από τους ανανεωτές της ελληνικής ποίησης. Πολλά ποιήματά του μελοποιήθηκαν, ενώ συλλογές του έχουν μεταφραστεί μέχρι σήμερα σε πολλές ξένες γλώσσες. Το έργο του περιλαμβάνει ακόμα μεταφράσεις ποιητικών και θεατρικών έργων. Υπήρξε μέλος της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Έργων Τέχνης και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κριτικής, αντιπρόσωπος στις Rencontres Internationales της Γενεύης και Incontro Romano della Cultura της Ρώμης.

Έργο

Ο Οδυσσέας Ελύτης αποτέλεσε έναν από τους τελευταίους εκπροσώπους της λογοτεχνικής γενιάς του ’30, ένα από τα χαρακτηριστικά της οποίας υπήρξε το ιδεολογικό δίλημμα ανάμεσα στην ελληνική παράδοση και τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό. Ο ίδιος ο Ελύτης χαρακτήριζε τη δική του θέση στη γενιά αυτή ως παράξενη σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Από το ένα μέρος ήμουνα ο στερνός μιας γενιάς, που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι απ’ την άλλη ήμουν ο πρώτος μιας άλλης που δέχονταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος». Το έργο του έχει επανειλημμένα συνδεθεί με το κίνημα του υπερρεαλισμού, αν και ο Ελύτης διαφοροποιήθηκε νωρίς από τον «ορθόδοξο» υπερρεαλισμό που ακολούθησαν σύγχρονοί του ποιητές, όπως ο Ανδρέας Εμπειρίκος, ο Νίκος Εγγονόπουλος ή ο Νικόλαος Κάλας. Επηρεάστηκε από τον υπερρεαλισμό και δανείστηκε στοιχεία του, τα οποία ωστόσο αναμόρφωσε σύμφωνα με το προσωπικό του ποιητικό όραμα, άρρηκτα συνδεδεμένο με το λυρικό στοιχείο και την ελληνική λαϊκή παράδοση. Οι επιρροές από τον υπερρεαλισμό διακρίνονται ευκολότερα στις δύο πρώτες ποιητικές συλλογές του Προσανατολισμοί (1940) και Ήλιος ο πρώτος (1943).

Μία από τις κορυφαίες δημιουργίες του υπήρξε το ποίημα Το Άξιον Εστί (1959), έργο με το οποίο ο Ελύτης διεκδίκησε θέση στην εθνική λογοτεχνία, προσφέροντας ταυτόχρονα μία «συλλογική μυθολογία» και ένα «εθνικό έργο». Η λογοτεχνική κριτική υπογράμμισε την αισθητική αξία του, καθώς και την τεχνική του αρτιότητα. Η γλώσσα του επαινέθηκε για την κλασική ακρίβεια της φράσης, ενώ η αυστηρή δόμησή του χαρακτηρίστηκε ως άθλος που «δεν αφήνει να διαφανεί πουθενά ο παραμικρός βιασμός της αυθόρμητης έκφρασης». Τον «εθνικό» χαρακτήρα του Άξιον Εστί υπογράμμισαν μεταξύ άλλων ο Δ.Ν. Μαρωνίτης και ο Γεώργιος Π. Σαββίδης, ο οποίος σε μία από τις πρώτες κριτικές του ποιήματος διαπίστωσε πως ο Ελύτης δικαιούνταν το επίθετο «εθνικός», συγκρίνοντας το έργο του με αυτό του Διονυσίου Σολωμού, του Κωστή Παλαμά και του Άγγελου Σικελιανού.

Η μεταγενέστερη πορεία του Ελύτη υπήρξε πιο ενδοστρεφής, επιστρέφοντας στον αισθησιασμό της πρώιμης περιόδου του και σε αυτό που ο ίδιος ο Ελύτης αποκαλούσε ως έκφραση μιας «μεταφυσικής του φωτός»: «Έτσι το φως, που είναι η αρχή και το τέλος κάθε αποκαλυπτικού φαινομένου, δηλώνεται με την επίτευξη μιας ολοένα πιο μεγάλης ορατότητας, μιας τελικής διαφάνειας μέσα στο ποίημα που επιτρέπει να βλέπεις ταυτοχρόνως μέσα απ’ την ύλη και μέσα από την ψυχή». Ιδιόμορφο, αλλά και ένα από τα σημαντικότερα έργα του Ελύτη, μπορεί να χαρακτηριστεί το σκηνικό ποίημα Μαρία Νεφέλη (1978), στο οποίο χρησιμοποιεί — για πρώτη φορά στην ποίησή του — την τεχνική του κολάζ.

Πέρα από το ποιητικό του έργο, ο Ελύτης άφησε σημαντικά δοκίμια, συγκεντρωμένα στους τόμους Ανοιχτά Χαρτιά (1974) και Εν Λευκώ (1992), καθώς και αξιόλογες μεταφράσεις Ευρωπαίων ποιητών και θεατρικών συγγραφέων.

Ντοκιμαντέρ

Της πατρίδας μου πάλι ομοιώθηκα

Αν δεν στηρίξεις το ένα σου πόδι έξω απ’ τη Γη (Οδυσσέας Ελύτης)

Αν δεν στηρίξεις +++το ένα σου πόδι ............έξω απ' τη Γη, .........ποτέ σου +++δεν θα μπορέσεις να σταθείς επάνω της.… Συνέχεια ποιήματος

Από τον στοχασμό σου (Οδυσσέας Ελύτης)

Από τον στοχασμό σου +++πήζει ...........ο ήλιος Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Αυτά που μ’ αρέσουν είναι η μοναξιά μου (Οδυσσέας Ελύτης)

Αυτά που μ' αρέσουν είναι η μοναξιά μου. Δεν σιμώνει κανένας. Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Είναι διγαμία ν’ αγαπάς και να ονειρεύεσαι (Οδυσσέας Ελύτης)

Α τι ωραία να 'σαι νεφεληγερέτης να γράφεις σαν τον Όμηρο εποποιίες στα παλιά παπούτσια σου να μη σε νοιάζει… Συνέχεια ποιήματος

Η Μαρίνα των βράχων (Οδυσσέας Ελύτης)Η Μαρίνα των βράχων (Οδυσσέας Ελύτης)

Η Μαρίνα των βράχων (Οδυσσέας Ελύτης)

Έχεις μια γεύση τρικυμίας στα χείλη - Μα πού γύριζες Ολημερίς τη σκληρή ρέμβη της πέτρας και της θάλασσας Αετοφόρος… Συνέχεια ποιήματος

Η ποίηση αρχίζει από εκεί που την τελευταία λέξη δεν την έχει ο θάνατος (Οδυσσέας Ελύτης)

εκεί που ο Ήλιος κι ο Άδης αγγίζονται Να γιατί γράφω. Γιατί η ποίηση αρχίζει από εκεί που την τελευταία… Συνέχεια ποιήματος

Ήλιος ο πρώτος, II (Οδυσσέας Ελύτης)

Πάει καιρός που ακούστηκεν η τελευταία βροχή Πάνω από τα μυρμήγκια και τις σαύρες Τώρα ο ουρανός καίει απέραντος Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Ήλιος ο πρώτος, III (Οδυσσέας Ελύτης)

Μέρα στιλπνή αχιβάδα της φωνής που μ' έπλασες Γυμνόν να περπατώ στις καθημερινές μου Κυριακές Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Ήλιος ο πρώτος, IV (Οδυσσέας Ελύτης)

Πίνοντας ήλιο κορινθιακό Διαβάζοντας τα μάρμαρα Δρασκελίζοντας αμπέλια θάλασσες Σημαδεύοντας με το καμάκι Ένα τάμα ψάρι που γλιστρά Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Κλίμα τής απουσίας (Οδυσσέας Ελύτης)

I Όλα τα σύννεφα εξομολογήθηκαν Τη θέση τους ένας καημός δικός μου επήρε Κι όταν μες στα μαλλιά μου μελαγχόλησε… Συνέχεια ποιήματος

Κυριακή (Πάσχα), 26 (Οδυσσέας Ελύτης)

Καθαρή διάφανη μέρα. Φαίνεται ο άνεμος που ακινητεί με τη μορφή βουνού κει κατά τα δυτικά. Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Με την πρώτη σταγόνα της βροχής (Οδυσσέας Ελύτης)

Με την πρώτη σταγόνα της βροχής σκοτώθηκε το καλοκαίρι Μουσκέψανε τα λόγια που είχανε γεννήσει αστροφεγγιές Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Μεγάλη Πέμπτη, 23 (Οδυσσέας Ελύτης)

Μέρα τρεμάμενη όμορφη σαν νεκροταφείο με κατεβασιές ψυχρού ουρανού Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι (Οδυσσέας Ελύτης)

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι τ’ άγριο μαλλί σου στην τρικυμία Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Παρασκευή (Οδυσσέας Ελύτης)

Λοξά, επιμήκη μάτια, χείλη, αρώματα σαν από πρώιμο ουρανό μεγάλης θηλυκής γλυκύτητας και θανάσιμου πότου. Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Ρήμα το Σκοτεινόν (Oδυσσέας Ελύτης)

Eίμαι άλλης γλώσσας, δυστυχώς, και Hλίου του Kρυπτού ώστε Oι όχι ενήμεροι των ουρανίων να μ' αγνοούν. Δυσδιάκριτος Kαθώς άγγελος… Συνέχεια ποιήματος

Συνέδριο για τον Οδυσσέα Ελύτη (Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών, 19-21/11/2010)

Η Εταιρεία Κερκυραϊκών Σπουδών (Μουσείο Σολωμού Κερκύρας), στο σπίτι όπου ο Εθνικός Ποιητής έζησε τα τελευταία είκοσι χρόνια της ζωής… Συνέχεια ποιήματος

Το μονόγραμμα (II) [Οδυσσέας Ελύτης]

Πενθώ τον ήλιο και πενθώ τα χρόνια που έρχονται Περισσότερα Συνέχεια ποιήματος

Χαρταετός (Οδυσσέας Ελύτης, ανάγνωση: Έλλη Λαμπέτη)

Κι όμως ήμουν πλασμένη για χαρταετός. Τα ύψη μου άρεσαν ακόμη και όταν έμενα στο προσκέφαλο μου μπρούμυτα τιμωρημένη ώρες… Συνέχεια ποιήματος